Περίπου το 66% των καρκίνων του μαστού δεν έχουν γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Οι κυριότεροι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι:
Φύλο
Η αναλογία γυναικών – ανδρών είναι 100:1.
Ηλικία
Από την ηλικία των 35 έως τα 65 έτη ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού γίνεται 6πλάσιος.
Ορμονικοί παράγοντες
– Πρώιμη εμμηναρχή και όψιμη εμμηνόπαυση.
– Οι τακτικοί κύκλοι από την εμμηναρχή αποτελούν παράγοντα κινδύνου σε σχέση με γυναίκες που αναφέρουν ανωμαλίες στους κύκλους.
– Η αναπαραγωγή σε μεγαλύτερη ηλικία.
– Χρήση DES (διαιθυλστιλβεστρόλη) στην εγκυμοσύνη.
– Χρήση ορμονοθεραπείας υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση για περισσότερο από 5 έτη και ιδιαίτερα σε γυναίκες άνω των 60. Η ορμονοθεραπεία υποκατάστασης πρέπει να χορηγείται εξατομικευμένα σε γυναίκες με προσεκτική εκτίμηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού έναντι του κινδύνου οστεοπόρωσης και καρδιαγγειακής νόσου σε πρώιμη εμμηνόπαυση.
Αντισυλληπτικά
Η χρόνια χρήση αντισυλληπτικών οδηγεί σε μικρή αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, η οποία σταματά με τη διακοπή της χρήσης των αντισυλληπτικών.
Άτυπη επιθηλιακή υπερπλασία
Η άτυπη επιθηλιακή υπερπλασία τετραπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού στο σύστοιχο ή στον άλλο μαστό συγκριτικά με την επιθηλιακή υπερπλασία η οποία φαίνεται να διπλασιάζει τον κίνδυνο. Ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος (8-12Χ) εάν υπάρχει θετικό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού. Θεωρείται πιο επικίνδυνη η πρώτη 10ετία.
Προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού
Γυναίκες με προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού έχουν 5πλάσιο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Επίσης στις γυναίκες με προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού αυξάνει ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του ενδομητρίου, των ωοθηκών και του παχέος εντέρου. Τέλος η πιθανότητα επανεμφάνισης καρκίνου του μαστού σε ασθενείς με προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού αυξάνει σε ασθενείς με πρώτη προσβολή σε νεαρή ηλικία, σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό αμφοτερόπλευρου καρκίνου του μαστού καθώς και σε ασθενείς με προηγούμενο λοβιακό καρκίνωμα in situ.
Προηγούμενο ιστορικό καρκίνου
Σε γυναίκες με προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του ενδομητρίου ή των ωοθηκών αυξάνει σχετικά ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Έχει αναφερθεί επίσης συσχέτιση του καρκίνου του μαστού με το μελάνωμα και τους σιελογόνους αδένες.
Ακτινοβολία
Η ακτινοβολία αποτελεί παράγοντα κινδύνου ιδιαίτερα σε γυναίκες ηλικίας 18-30 ετών. Επίσης ασθενείς με νόσο Hodgkin οι οποίες έχουν υποβληθεί σε ακτινοβολία παρουσιάζουν αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού σε νεαρή ηλικία και συχνά αμφοτερόπλευρα.
Αλκοόλ
Η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.
Οικογενειακό ιστορικό
Το 80% των καρκίνων του μαστού είναι σποραδικοί δηλαδή δεν υπάρχει προηγούμενο ιστορικό καρκίνου του μαστού. Ωστόσο, σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού σε ένα άτομο (μητέρα, κόρη, αδερφή), ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού διπλασιάζεται. Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό σε δύο συγγενείς πρώτου βαθμού, η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού είναι 4-6 φορές μεγαλύτερη, ιδιαίτερα αν υπάρχει προσβολή σε ηλικία κάτω των 50 ή αν ο καρκίνος είναι αμφοτερόπλευρος.
Κληρονομικός καρκίνος του μαστού
Ο κληρονομικός καρκίνος του μαστού αποτελεί το 10% των καρκίνων του μαστού. Είναι συχνά αμφοτερόπλευρος και μπορεί να προσβάλει και τους άνδρες που μπορεί να έχουν το ογκογονίδιο. Τα ογκογονίδια BRCA1 και BRCA2 είναι ογκοκατασταλτικά γονίδια. Μεταλλάξεις των γονιδίων αυτών σχετίζονται με αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού και καρκίνου των ωοθηκών. Ασθενείς με μετάλλαξη στο ένα από τα δύο ογκογονίδια έχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής τους με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης του καρκίνου στα 45 έτη. Το BRCA1 βρίσκεται στο χρωμόσωμα 17. Ενοχοποιείται για νεανικό καρκίνο του μαστού και καρκίνο των ωοθηκών. Αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού κατά 50% στα 50 έτη και κατά 87% στα 70 έτη. Επίσης αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης 2ου καρκίνου του μαστού καθώς και καρκίνου των ωοθηκών. Δεν αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού στους άνδρες φορείς. Το BRCA2 βρίσκεται στο χρωμόσωμα 13. Ενοχοποιείται για νεανικό καρκίνο του μαστού χωρίς αύξηση του κινδύνου για καρκίνο των ωοθηκών. Αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού στους άνδρες φορείς, καρκίνο του προστάτη και καρκίνο της μήτρας. Άλλα σύνδρομα που σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού είναι η νόσος Cowden (καρκίνος του μαστού, συχνά αμφοτερόπλευρος σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, αμαρτώματα/θηλώματα του δέρματος και της στοματικής κοιλότητας, αδενώματα θυρεοειδούς/πολυοζώδης βρογχοκήλη, λεύκη, πολύποδες πεπτικού σωλήνα, λειομυώματα και λιπώματα μήτρας, συνυπάρχουσες καλοήθεις παθήσεις του μαστού), το σύνδρομο Muir (καρκίνος του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες σε συνδυασμό με βασικοκυτταρικά καρκινώματα και καλοήθεις ή κακοήθεις παθήσεις της πεπτικής οδού), το σύνδρομο Li-Fraumeni (νεανικός καρκίνος του μαστού, σαρκώματα, όγκοι εγκεφάλου, καρκίνος πνεύμονα, λευχαιμία, νεανικός καρκίνος επινεφριδίων), το σύνδρομο αταξίας-τηλαγγειεκτασίας (παρεγκεφαλιδική αταξία, προοδευτική νευρολογική εκφύλιση, τηλαγγειεκτασία, ανοσοκαταστολή, non-Hodgkin λέμφωμα, καρκίνος του μαστού).
Σχετικοί παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του μαστού είναι:
- Δίαιτα: Αποφυγή ζωικών λιπαρών αν και δεν υπάρχει σαφής συσχέτιση της αύξησης του κινδύνου καρκινογένεσης στο μαστό με την πρόσληψη λιπαρών.
- Παχυσαρκία: Η παχυσαρκία αποτελεί παράγοντα κινδύνου στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και όχι στις προεμμηνοπαυσιακές και ιδιαίτερα στις νεότερες που φαίνεται ότι ίσως δρα και προστατευτικά.
- Οιστρογόνα
Παράγοντες που μειώνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού είναι:
- Πρώτη εγκυμοσύνη σε πολύ μικρή ηλικία.
- Φυσική δραστηριότητα: Φαίνεται ότι μειώνει τον κίνδυνο σε γυναίκες άνω των 40 και ιδιαίτερα σε γυναίκες που εξασκούνται συστηματικά για 3-5 έτη.
- Τεχνητή εμμηνόπαυση πριν την ηλικία των 35 ετών (πρώιμη ωοθηκεκτομή).
- Θηλασμός: Φαίνεται ότι έχει μικρή συμβολή στην προστασία προεμμηνοπαυσιακών γυναικών.
- Διατροφή
Εάν ανησυχείτε για τους δικούς σας παράγοντες κινδύνου ή χρειάζεστε εξατομικευμένη εκτίμηση, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τη Δέσποινα Καζαντζίδου για μια ολοκληρωμένη συμβουλευτική.
Παράλληλα, μπορείτε να ενημερωθείτε περισσότερο για τις άλλες μορφές και τα είδη καρκίνου του μαστού στη σχετική ενότητα του ιστότοπου.