ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Ο καρκίνος του μαστού στο παρελθόν μπορούσε να γίνει αντιληπτός ως ψηλαφητή μάζα κατά την κλινική εξέταση. Ωστόσο, ο συστηματικός προληπτικός έλεγχος του μαστού πλέον εντοπίζει καρκινώματα σε αρχόμενο στάδιο χωρίς να υπάρχουν κλινικά ευρήματα. Βέβαια, η κλινική εξέταση των γυναικών έχει μεγάλη σημασία καθώς υπάρχουν ύποπτα σημάδια όπως ψηλάφηση υπόσκληρης ανώδυνης μάζας, ευκίνητης ή καθηλωμένης στο θωρακικό τοίχωμα, ρυτίδωση του δέρματος (όψη φλοιού πορτοκαλιού), εισολκή θηλής, αιμορραγικό έκκριμα θηλής καθώς και διογκωμένοι λεμφαδένες στη μασχάλη.
ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ
- Μαστογραφία
Η ψηφιακή μαστογραφία είναι η εξέταση εκλογής για τη διάγνωση του καρκίνου του μαστού σε συμπτωματικές ασθενείς. Επίσης, αποτελεί σημαντική εξέταση στο ετήσιο follow up των γυναικών με ιστορικό καρκίνου του μαστού. Αποτελεί σημαντική εξέταση στον έλεγχο και στην εντόπιση ύποπτων μικροεπασβεστώσεων καθώς και ψηλαφητών ή μη ψηλαφητών βλαβών. Η εντοπιστική μεγεθυντική μαστογραφία αποτελεί τεχνική που βοηθάει στην καλύτερη απεικόνιση ύποπτων επασβεστώσεων. Με τη βοήθεια της μαστογραφίας γίνεται βιοψία με βελόνη ή τοποθέτηση οδηγού σύρματος για προεγχειρητικό εντοπισμό μη ψηλαφητών βλαβών. Η μαστογραφία μπορεί να έχει ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα σε ένα ποσοστό ασθενών (πυκνοί μαστοί, μη καλή λήψη, λοβιακό καρκίνωμα, κακή τεχνική). Για τον λόγο αυτό η διαγνωστική προσέγγιση πρέπει να συμπληρώνεται από τα διαγνωστικά μέσα που υπάρχουν, την κλινική εξέταση και όπου απαιτείται τη βιοψία. Η ψηφιακή μαστογραφία με τομοσύνθεση αποτελεί νέα μέθοδο τρισδιάστατης (3D) απεικόνισης του μαστού με μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια. Ελέγχει το μαζικό αδένα με πολλές λεπτές τομές και επομένως δίνει τη δυνατότητα λεπτομερέστερου ελέγχου κυρίως πολύ πυκνών μαστών με δυσκολία στη διάγνωση, λόγω της επικάλυψης (επιπροβολής) στοιχείων κατά τη συμπίεση του μαστού στην κλασσική μαστογραφία. - Υπερηχογράφημα μαστών
Αποτελεί σημαντική συμπληρωματική εξέταση της μαστογραφίας στην απεικόνιση ύποπτων μορφωμάτων και στη διαφορική διάγνωση κυστικών από συμπαγείς βλάβες. Επίσης, μέσω υπερηχογραφήματος μπορεί να γίνει βιοψία ύποπτων βλαβών ή προεγχειρητική/διεγχειρητική σήμανση ύποπτων βλαβών ή λεμφαδένων ή/και προεγχειρητική τοποθέτηση οδηγού σύρματος. - Μαγνητική μαστογραφία
Αποτελεί απεικονιστική μέθοδο μεγάλης ακρίβειας. H μαγνητική μαστογραφία υπερέχει της ψηφιακής μαστογραφίας στην ανίχνευση καρκίνου του μαστού σε γυναίκες με πυκνό μαστό καθώς και σε γυναίκες υψηλού κινδύνου με ποσοστό ευαισθησίας 71-100% έναντι 29-50% της ψηφιακής μαστογραφίας. Η μαγνητική μαστογραφία ενδείκνυται σε προληπτικό έλεγχο γυναικών υψηλού κινδύνου δηλαδή γυναικών με καρκίνο του μαστού (ιδιαίτερα τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού), γυναικών με μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και γυναικών με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού. Επίσης είναι απαραίτητη εξέταση στην προεγχειρητική σταδιοποίηση και εκτίμηση της έκτασης του όγκου καθώς και της ύπαρξης επιπρόσθετων εστιών είτε εστιών στον ετερόπλευρο μαστό που δεν έχουν ανιχνευτεί με τις συνήθεις απεικονιστικές μεθόδους. Η μαγνητική μαστογραφία μπορεί να ανιχνεύσει τον μη διηθητικό καρκίνο του μαστού (in situ) σε περιπτώσεις ύποπτων επασβεστώσεων καθώς και μικρές διηθητικές εστίες σε in situ καρκινώματα. Ακόμη μπορεί να ελέγχει με ασφάλεια γυναίκες με ιστορικό άτυπης υπερπλασίας των πόρων ή λοβιακού in situ καρκινώματος. H μαγνητική μαστογραφία είναι σημαντική εξέταση στην εκτίμηση της ανταπόκρισης του όγκου σε ασθενείς που χρήζουν προεγχειρητικής χημειοθεραπείας. Έτσι μπορεί να σχεδιαστεί η χειρουργική επέμβαση με μεγαλύτερη ασφάλεια. Σε ασθενείς με μασχαλιαία λεμφαδενοπάθεια, η μαγνητική τομογραφία μπορεί να ανιχνεύσει τον πρωτοπαθή όγκο σε μεγάλο ποσοστό ακόμη και αν αυτό δεν είναι εφικτό με την μαστογραφία και το υπερηχογράφημα. Άλλη μια σημαντική εφαρμογή της μαγνητικής μαστογραφίας είναι ο έλεγχος των ενθεμάτων σε γυναίκες με ενθέματα για αισθητικούς λόγους ή σε πλαστική αποκατάσταση μετά μαστεκτομή (έλεγχος για ενδεχόμενη ρήξη του ενθέματος ή έλεγχος για ύπαρξη καρκινικής εστίας πίσω από το ένθεμα). Η μαγνητική μαστογραφία είναι επίσης η εξέταση εκλογής για τη διαφορική διάγνωση ουλώδους συνδετικού ιστού από τοπική υποτροπή. - Αξονική τομογραφία
Η αξονική τομογραφία θώρακα, άνω/κάτω κοιλίας ή και εγκεφάλου χρησιμοποιείται για την προεγχειρητική σταδιοποίηση και τον έλεγχο για μεταστάσεις. - Σπινθηρογράφημα οστών
Το σπινθηρογράφημα οστών χρησιμοποιείται για την απεικόνιση οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού ιδιαίτερα σε στάδιο ΙΙΙ. - PET scan
Η εξέταση αυτή εφαρμόζεται σε μεταστατικό κυρίως στάδιο για έλεγχο των μεταστάσεων.
ΒΙΟΨΙΑ
- Βιοψία με λεπτή βελόνη
Η εξέταση αυτή γίνεται με αναρρόφηση υγρού από κυστικά μορφώματα. Η βελόνη κατευθύνεται στη βλάβη με τη βοήθεια του υπερηχογραφήματος. Το υλικό που συλλέγεται αποστέλλεται για κυτταρολογική εξέταση. Σε κυτταρολογική εξέταση υποβάλλεται και το έκκριμα θηλής, ιδιαίτερα αν έχει ύποπτα χαρακτηριστικά (αιμορραγικό). - Βιοψία με κόπτουσα βελόνη
Η βιοψία αυτή γίνεται με χρήση κόπτουσας βελόνης απευθείας σε ψηλαφητές βλάβες ή με καθοδήγηση της βελόνης με χρήση υπερηχογραφήματος ή στερεοτακτικά μέσω μαστογράφου ή MRI. - Ανοιχτή βιοψία ή βιοψία εκτομής
Η βιοψία με κόπτουσα βελόνη ή η στερεοτακτική βιοψία είναι απαραίτητη σε ψηλαφητή ή μη ψηλαφητή βλάβη. Όταν για κάποιο λόγο η βιοψία αυτή αποτύχει ή δεν είναι εφικτή, γίνεται ανοιχτή βιοψία ή βιοψία εκτομής, δηλαδή αφαίρεση στο χειρουργείο όλης της βλάβης για να επιτευχθεί οριστική διάγνωση. - Βιοψία κενού (Vacuum biopsy)
Η βιοψία κενού γίνεται στερεοτακτικά μέσω μαστογράφου ή υπερήχου. Χρησιμοποιείται για τη στερεοτακτική αφαίρεση πολύ μικρών ομάδων επασβεστώσεων ή πολύ μικρών βλάβων. Σε περίπτωση κακοήθειας, απαιτείται συμπληρωματική χειρουργική επέμβαση.
ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ
Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού παίζει η σταδιοποίηση, δηλαδή το στάδιο της νόσου ανάλογα με το μέγεθος του όγκου και το αν έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα. Μετά τη διάγνωση του καρκίνου του μαστού με την προεγχειρητική βιοψία, ο θεράπων ιατρός οφείλει να υποβάλλει την/τον ασθενή σε διάφορες απεικονιστικές εξετάσεις που θα βοηθήσουν στη σταδιοποίηση. Ευρέως διαδεδομένο σύστημα σταδιοποίησης είναι το ΤΝΜ σύστημα.
- Το Τ περιγράφει το μέγεθος του όγκου.
- Το Ν περιγράφει την ύπαρξη ή όχι καρκινικών κυττάρων στους λεμφαδένες.
- Το Μ περιγράφει την ύπαρξη μεταστατικών εστιών σε άλλα όργανα ή δευτεροπαθούς καρκίνου.
ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ (grade)
Αποτελεί βαθμό διαφοροποίησης των καρκινικών κυττάρων με διαβάθμιση από 1-3. Όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός διαφοροποίησης, τόσο μεγαλύτερη είναι η διαφοροποίηση των καρκινικών κυττάρων από τα φυσιολογικά και επομένως τα κύτταρα θεωρούνται πιο επιθετικά. Επομένως, υπάρχουν τα κύτταρα με υψηλή διαφοροποίηση grade 1 (μικρή επιθετικότητα), τα κύτταρα με μέτρια διαφοροποίηση grade 2 (μέτρια επιθετικότητα) και τα κύτταρα με χαμηλή διαφοροποίηση grade 3 (μεγάλη επιθετικότητα).
ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΕΙΑ
Είναι η εξέταση των καρκινικών κυττάρων για παρουσία στην επιφάνειά τους, κυρίως υποδοχέων οιστρογόνων, υποδοχέων προγεστερόνης και υποδοχέων του HER2 (protein human epidermal growth factor 2). Οι υποδοχείς αυτοί δίνουν πληροφορίες για την επιθετικότητα των όγκων και σε αυτούς βασίζονται οι θεραπείες που θα ακολουθήσουν, καθώς και η πρόγνωση της νόσου. Με τα αποτελέσματα της εξέτασης αυτής, τα καρκινικά κύτταρα διακρίνονται σε κύτταρα με αρνητικούς ορμονικούς υποδοχείς, θετικούς ορμονικούς υποδοχείς, HER2 αρνητικό (0,+1), ασθενώς θετικό (+2) και θετικό(+3). Η εξέταση για το HER2 (+2) ακολουθείται από την εξέταση FISH που επιβεβαιώνει τη θετικότητα.
Γνωρίστε τον κίνδυνο – Προστατέψτε την υγεία σας
Για μια ολοκληρωμένη εικόνα γύρω από τους παράγοντες και τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, συνεχίστε την ενημέρωσή σας στις παρακάτω ενότητες: